Trauma a młody sportowiec. O tym, czego nie widać na boisku
Dziecko może regularnie trenować, osiągać dobre wyniki, zdobywać medale i jednocześnie mierzyć się z trudnościami, których nie widać podczas zawodów.
Na boisku widzimy wynik, miejsce w tabeli, zdobyte punkty, czas czy technikę. Znacznie trudniej zobaczyć napięcie, lęk przed popełnieniem błędu, potrzebę ciągłego udowadniania swojej wartości czy trudność w radzeniu sobie z porażką.
A przecież młody zawodnik na trening i zawody przychodzi z całym swoim doświadczeniem. Również z tym, co wydarzyło się poza sportem.
Trauma nie zawsze wygląda tak, jak sobie ją wyobrażamy
Kiedy słyszymy słowo „trauma”, często myślimy o jednym, bardzo wyraźnym wydarzeniu. Tymczasem doświadczenia, które mogą mieć znaczenie dla funkcjonowania dziecka, bywają znacznie bardziej złożone.
Mogą wiązać się między innymi z przemocą, zaniedbaniem, utratą bliskiej osoby, poważną chorobą, doświadczeniem zagrożenia, przewlekłym konfliktem w domu czy innymi sytuacjami, w których dziecko przez dłuższy czas doświadcza silnego stresu.
Jednocześnie nie każde trudne doświadczenie prowadzi do traumy. To, jak konkretna sytuacja wpływa na dziecko, zależy między innymi od jego wieku, wcześniejszych doświadczeń, dostępnego wsparcia oraz sposobu, w jaki organizm i psychika radzą sobie ze stresem.
Dlatego nie warto szukać traumy w każdym zachowaniu dziecka. Warto natomiast zauważać sygnały, które mówią, że dziecko może potrzebować większej uwagi i wsparcia.
Kiedy błąd przestaje być tylko błędem
Dla młodego sportowca pomyłka jest naturalną częścią nauki. Jednak u niektórych dzieci pojedynczy błąd może uruchamiać bardzo silną reakcję.
„Zawaliłem.”
„Wszyscy przeze mnie przegrali.”
„Muszę być najlepszy.”
„Jak popełnię błąd, rodzice będą rozczarowani.”
Samo pojawienie się takich myśli nie oznacza oczywiście traumy. Może jednak wskazywać, że wynik sportowy zaczął mieć dla dziecka znaczenie wykraczające poza samą rywalizację.
Wtedy porażka nie jest już tylko informacją zwrotną. Może stawać się oceną własnej wartości.
A to ogromny ciężar dla młodego człowieka.
„Przecież świetnie sobie radzi”
To jedno z najtrudniejszych zdań, jakie mogą usłyszeć rodzice.
Bo rzeczywiście — dziecko może świetnie radzić sobie w sporcie, mieć dobre oceny, być ambitne, odpowiedzialne i bardzo zaangażowane.
A jednocześnie może być przeciążone emocjonalnie.
U części dzieci trudne doświadczenia prowadzą do silnej potrzeby kontroli, perfekcjonizmu czy osiągania kolejnych celów. Sukces staje się wtedy sposobem na poradzenie sobie z napięciem albo potwierdzenie własnej wartości.
Dlatego samo osiąganie dobrych wyników nie jest wystarczającą informacją o dobrostanie psychicznym dziecka.
Czasami warto przyjrzeć się również temu, jakim kosztem ten wynik jest osiągany.
Ambicja może być siłą. Presja może stać się ciężarem
Sport może rozwijać wytrwałość, samodyscyplinę, umiejętność współpracy i radzenia sobie z trudnościami. Ambicja sama w sobie nie jest problemem.
Trudność pojawia się wtedy, gdy dziecko zaczyna czuć, że musi osiągać sukces, aby być wystarczająco dobre.
Warto zwrócić uwagę, jeśli młody zawodnik:
- bardzo silnie reaguje na własne błędy,
- długo przeżywa porażki,
- odczuwa silny lęk przed zawodami,
- boi się rozczarować rodziców lub trenera,
- ma trudność z odpoczynkiem,
- stale porównuje się z innymi,
- traci radość z treningów,
- unika sytuacji, w których może popełnić błąd,
- jest często napięty lub rozdrażniony,
- zaczyna wycofywać się z aktywności, które wcześniej sprawiały mu przyjemność.
Żaden z tych sygnałów sam w sobie nie oznacza traumy. Mogą one mieć wiele przyczyn — od przeciążenia i presji po trudności emocjonalne, kryzys czy doświadczenia związane z traumą.
Dlatego zamiast szybko szukać diagnozy, warto najpierw spróbować zrozumieć, co dzieje się z dzieckiem.
Dorosły widzi wynik. Dziecko przeżywa doświadczenie
Rodzic i trener mogą widzieć przede wszystkim rezultat.
Dziecko doświadcza natomiast całej drogi, która do tego rezultatu prowadzi.
Słyszy komentarze po zawodach. Widzi reakcję rodzica. Porównuje się z kolegami. Przeżywa własny błąd. Czasami zastanawia się, czy nadal jest wystarczająco dobre.
Dlatego ogromne znaczenie ma język, którym dorośli mówią o sporcie.
Po zawodach można zapytać:
„Jak ci poszło?”
Ale można również zapytać:
„Jak się dzisiaj czułeś?”
„Co było dla ciebie najtrudniejsze?”
„Z czego jesteś zadowolony?”
„Czego potrzebujesz po tym meczu?”
To niewielka zmiana, ale pokazuje dziecku, że jego wartość nie kończy się wraz z wynikiem na tablicy.
Sport może być również ważnym zasobem
Mówiąc o traumie i sporcie, łatwo stworzyć obraz sportu jako kolejnego źródła presji.
Tymczasem aktywność fizyczna i uczestnictwo w sporcie mogą być dla dzieci ważnym zasobem. Sport może dawać poczucie przynależności, kontakt z rówieśnikami, strukturę dnia, doświadczenie sprawczości oraz możliwość rozwijania kompetencji.
Badania wskazują również na związki między uczestnictwem w sporcie a lepszym funkcjonowaniem psychicznym i społecznym młodych osób. W przypadku dzieci z doświadczeniami niekorzystnych wydarzeń w dzieciństwie aktywność sportowa może być jednym z czynników wspierających dobrostan, choć tego rodzaju badania nie pozwalają automatycznie stwierdzić związku przyczynowego.
Dlatego pytanie nie powinno brzmieć: „Czy sport szkodzi dziecku?”
Znacznie ważniejsze jest pytanie:
„Jakiego doświadczenia sport dostarcza temu konkretnemu dziecku?”
Bo dla jednego młodego człowieka będzie miejscem rozwoju i radości, a dla innego może stać się kolejnym obszarem silnej presji.
Kontuzja to również doświadczenie psychiczne
W przypadku młodych sportowców warto pamiętać także o kontuzjach.
Uraz oznacza czasami znacznie więcej niż przerwę w treningach. Dziecko może nagle stracić kontakt z drużyną, codzienną rutynę, poczucie sprawności i coś, co było ważną częścią jego tożsamości.
„Kim jestem, skoro nie mogę trenować?”
To pytanie może pojawić się szczególnie wtedy, gdy sport zajmował w życiu dziecka bardzo dużo miejsca.
Badania wskazują na związek między urazami sportowymi u młodych osób a pogorszeniem funkcjonowania psychicznego. Jednocześnie kierunek tych zależności może być złożony, dlatego również tutaj potrzebna jest ostrożność w wyciąganiu wniosków.
Kontuzja może więc wymagać troski nie tylko o powrót do sprawności fizycznej, ale również o emocjonalne funkcjonowanie młodego zawodnika.
Kiedy warto poszukać pomocy?
Nie trzeba czekać, aż trudność stanie się bardzo poważna.
Warto skonsultować się ze specjalistą, kiedy zmiany w zachowaniu dziecka utrzymują się, nasilają lub zaczynają wpływać na jego codzienne funkcjonowanie — w domu, szkole, relacjach lub sporcie.
Szczególną uwagę warto zwrócić na silny i utrzymujący się lęk, problemy ze snem, wyraźne wycofanie, utratę zainteresowań, bardzo silne reakcje na błędy i porażki, trudności w regulowaniu emocji czy wyraźną zmianę funkcjonowania po trudnym wydarzeniu.
Konsultacja psychologiczna nie musi oznaczać, że z dzieckiem „dzieje się coś złego”.
Może być po prostu sposobem na lepsze zrozumienie tego, czego doświadcza młody człowiek i czego w danym momencie potrzebuje.
Najpierw człowiek, później zawodnik
Młody sportowiec nie jest tylko wynikiem, medalem, miejscem w tabeli czy liczbą zdobytych punktów.
Jest przede wszystkim dzieckiem — ze swoją historią, emocjami, relacjami, potrzebami i doświadczeniami, z którymi przychodzi również na trening.
Dlatego zanim zapytamy:
„Jak możemy poprawić jego wynik?”
warto czasami zapytać:
„Jak możemy pomóc mu lepiej się czuć?”
Bo kiedy dziecko czuje się rozumiane i ma możliwość mówić o tym, co przeżywa, łatwiej jest mu korzystać ze swoich możliwości — również tych, które pokazuje na boisku.
I właśnie na tym zależy nam w Butterfly Centrum Psychologiczno-Rozwojowym we Wrocławiu — żeby za każdą trudnością zobaczyć przede wszystkim człowieka.
Dziecko. Nastolatka. Rodzica. Dorosłego.
Każdego z własną historią.
Tworzymy zespół psycholożek, które wspierają dzieci, młodzież i dorosłych w trudnościach emocjonalnych, relacyjnych i kryzysach, a także w obszarach związanych między innymi z ADHD, depresją, DDA i DDD oraz doświadczeniami traumy.
Za każdym młodym zawodnikiem stoi przede wszystkim człowiek — ze swoją historią, emocjami i własnym sposobem przeżywania świata.
Czasem to właśnie uważność na tę historię pozwala dziecku rozwijać swój potencjał bez gubienia po drodze siebie. 🦋
Maria Miśkiewicz
Psycholożka, psychotraumatolożka oraz właścicielka Butterfly Centrum Psychologiczno-Rozwojowego we Wrocławiu. Specjalizuje się w pracy z osobami dorosłymi doświadczającymi traumy i jej konsekwencji, a także kryzysów emocjonalnych, depresji, przewlekłego stresu i trudności w regulacji emocji. Ukończyła dwuletni etap 4-letniego programu szkoleniowego z psychoterapii poznawczo-behawioralnej (CBT).
Równolegle rozwija kompetencje w obszarze biznesu i zarządzania, studiując na kierunku Master of Business Administration (MBA). Perspektywę psychologiczną łączy z wiedzą z zakresu zarządzania, rozwijając Butterfly Centrum jako miejsce profesjonalnego wsparcia psychologicznego.
W swojej pracy kieruje się przekonaniem, że za każdą historią stoi przede wszystkim człowiek.
Informacje o dostępnych terminach konsultacji można uzyskać telefonicznie:
571 579 317 lub mailowo: mariamiskiewicz.psycholog@gmail.com.
Informacje na temat wolnych terminów u Pani Marii, uzyskać można poprzez kontakt telefoniczny: 571579317 lub mailowo: mariamiskiewicz.psycholog@gmail.com
Dołącz do społeczności Butterfly Centrum
znajdziesz Nas tutaj:
- https://www.znanylekarz.pl/placowki/butterfly-centrum-psychologiczno-rozwojowe
- Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=61555719691596
- LinkedIn: https://www.linkedin.com/company/butterfly-centrum/
- Instagram: https://www.instagram.com/butterfly.centrum/
- Strona internetowa: https://www.butterflycentrum.pl/
Jeśli Ty lub Twoje dziecko mierzycie się z trudnościami, które zaczynają wpływać na codzienne funkcjonowanie, relacje lub samopoczucie, zapraszamy do Butterfly Centrum Psychologiczno-Rozwojowego we Wrocławiu. Oferujemy konsultacje psychologiczne dla dzieci, młodzieży i dorosłych, dostosowując formę wsparcia do indywidualnej sytuacji i potrzeb.
Zapraszamy pod adres:
📍 ul. Gorlicka 92/1, Wrocław
📞 571 579 317
📞 +48 661 513 131
🌐 Zapisy i informacje: ZnanyLekarz – Butterfly Centrum Psychologiczno-Rozwojowe
Butterfly Centrum Psychologiczno-Rozwojowe
Za każdą historią stoi człowiek. 🦋
